Registreren | Inloggen       Colofon
  • Home
  • Farmacie in achtertuin

Farmacie in achtertuin

08/06/2018 16:00

Farmacie in achtertuin

 

ACHTERGROND - Het Amazone regenwoud staat bomvol planten die een medische werking kunnen hebben. Het Surinaamse bos is daar onderdeel van en de mogelijkheden om bij te dragen aan de wereldwijde farmaceutische industrie zijn legio. Maar er zitten ook haken, ogen en valkuilen op het pad. Wet- en regelgeving bijvoorbeeld lopen achter op de ontwikkelingen en de behoeften in de rest van de wereld.

Tekst: Amanda Palis

Beeld: Stefano Tull

Omringd door rijen kasten waarin er vanaf de negentiende eeuw in Suriname verzamelde planten en houtsoorten te vinden zijn, staat Dorothy Traag, als hoofd van het Nationaal Herbarium Suriname, te vertellen over de potentie die Suriname kan hebben binnen de wereldwijde farmaceutische industrie. "Internationaal is er een zekere mate van interesse. Vooral na het laatstgehouden congres in verband met de 'Dag der Traditionele Medische Systemen' dat samen met India in november in Suriname is gehouden, is er nog meer interesse voor medicinale kruiden die wij hier hebben en de toepassing daarvan", vertelt Traag. Maar of een plant dat endemisch is aan Suriname tot een levensveranderende pil is omgezet, is voor Traag niet te meten. Wereldwijd zorgt de farmaceutische industrie voor de nodige medicamenten en is ook nog miljarden waard, waar 'Big Pharma' aan verdient. Sinds de mensheid bestaat, wordt er gebruik gemaakt van planten voor medicinale doeleinden. Tot op heden is er niet veel daaraan veranderd, behalve dat de mens heeft geleerd hoe de geneeskrachtige stoffen te isoleren en om te zetten in tabletvorm. In Suriname zijn we niet alleen rijk aan bos, maar ook rijk aan medicinale planten en kennis over die planten. In ons Nationaal Herbarium, een bibliotheek van geconserveerde planten, is er genoeg bewijs dat ons land over een enorme plantaardige rijkdom beschikt.

Ingewikkeld

We hebben de faciliteiten en financiën niet om deze testen uit te voeren

Voor Dennis Mans, professor aan de Faculteit der Medische Wetenschappen, is dat geen nieuws. Als docent farmacologie leert hij medisch studenten over de effecten van medicijnen op het lichaam en hoe die medicijnen gebruikt moeten worden. Met zijn studenten onderzoekt hij ook welke medicinale waarden onze planten hebben. Maar declareren dat een plant medicinale substanties bevat, is een ingewikkeld proces. Voordat een plant erkend wordt als een medicinale plant, moeten er tal van wetenschappelijke testen en publicaties gedaan worden. "We hebben de faciliteiten en financiën niet om deze testen uit te voeren. Het is niet alleen een of tien keer testen, maar er moet bijvoorbeeld zeker meer dan vijftig keer getest en gemonitord worden of je dezelfde resultaten krijgt. Het is ook zo als je je eigen medicijnen wilt creëren", vertelt Mans over het proces.

Inkomstenderving

Dorothy Traag _JL_ (11)

Dat er geen faciliteiten zijn om onze eigen medicamenten te maken, wil niet zeggen dat er niet verdiend kan worden met de export van rauwe grondstoffen. Dat hebben hosselaars al heel gauw ontdekt en ze doen er hun voordeel mee. Traag vermoedt dat de Staat de afgelopen jaren inkomsten derft door het 'onbewust toestaan' van export van medicinale plantaardige goederen. "Er zijn zoveel mazen in onze wetten. Mensen vervoeren de planten op slinkse wijze over de grens", zegt Traag. Er zouden vooral vloeibare extracten gemaakt worden van de planten en zo geëxporteerd worden. Het vervoeren van de plant in zijn natuurlijke staat zou voor de 'exporteurs' moeilijk zijn, omdat er teveel certificaten en vergunningen daarvoor vereist zijn.

De vloeibare extracten kunnen gewoon met het systeem van de douane goedgekeurd en weggestuurd worden in tubes. "Voor het wetenschappelijk verzamelen van de planten heb je een vergunning nodig van ' s Lands Bosbeheer. Men wil dan weten wat, waarvoor en hoeveel je gaat verzamelen. Om te exporteren is weer een andere vergunning van het ministerie van Handel,Industrie en Toerisme nodig. Door de planten in extractvorm te gieten, omzeil je dat hele proces. Het Asycuda-systeem van de douane maakt het makkelijk exporteerbaar", zegt Traag. Voor Mans zijn de ruwe extracten bij lange niet genoeg om een gedegen industrie op te zetten. "Aan ruwe extracten verdien je niet veel. Wanneer die verder verwerkt worden en de actieve medicinale stoffen in de plant worden gehaald, zou je die dan rechtstreeks aan de grote farmaceutische jongens kunnen verkopen. Daar ligt namelijk het geld."

Biopiracy

Naast het exporteren van medicinale planten die we in Suriname hebben, is er ook sprake van biopiracy. "Buitenlanders observeren de shaman of medicijnman van een ruraal dorp. Ze vinden inderdaad een plant die duizenden jaren wordt gebruikt door deze mensen tegen een bepaalde ziekte. Ze nemen deze kennis mee en maken een bio-natuurlijke pil van en de gemeenschappen van waar ze de kennis hebben 'gehaald' zien er geen cent van terug", vertelt Mans. Als voorbeeld noemt hij Captopril. Het medicijn dat wereldwijd wordt gebruikt tegen hypertensie (hoge bloeddruk) is ontwikkeld door observatie van een shaman die in de Amazone woont. De inheemse dresiman gebruikte slangengif om zijn dorpsbewoners, die een hoge bloeddruk hadden, te behandelen.

"Amerikanen hebben waargenomen hoe de shaman dit slangengift heeft verzameld en toegepast. Die wist precies hoe hij het gif moest verdunnen zodat het geen toxisch effect zou hebben op zijn patiënten. Met de inzichten en technieken van de shaman hebben zij uiteindelijk Captopril gemaakt", vertelt Mans. Er zijn genoeg voorbeelden van biopiracy die plaats hebben gevonden. Voor Suriname zou hij het gebruik van gedroogde bladeren van de wilde sopropo tegen suikerziekte als voorbeeld kunnen aanhalen. "In Suriname en op andere continenten hebben de welgestelde landen ontdekt dat de wilde sopropo tegen suikerziekte gebruikt kan worden. De bladeren worden in Miami en Florida verkocht in capsulevorm en worden zo op de markt gebracht als wondermiddel. We vissen altijd achter het net en blijven maar zitten op potentie", stelt Mans.

Export

Het exporteren van deze kennis zou een enorme economische bijdrage kunnen leveren. Mans snapt wel dat met slechte ervaringen van buitenlanders men eerder geneigd is te zeggen dat niks meer weggegeven moet worden. "Maar zelf wordt er niets mee gedaan. Daar verdien je ook niets mee." Voor de professor hoeft Suriname niet zijn eigen medicamenten te gaan ontwikkelen, maar het land kan zich wel focussen op het exporteren van gestandaardiseerde extracten en kijken naar de mogelijkheden van nutracuticals die momenteel heel erg in trek zijn. "Je wordt doodgeslagen met informatie over moringa. Overal kun je moringacapsules kopen. Dezelfde toepassingen kunnen we doen voor andere planten die we gebruiken om bepaalde symptomen of ziekten te onderdrukken." Zoals Brazilië dat al jarenlang doet met podosiri, die nu wereldwijd bekendstaat als een superfood. "We hoeven geen podisiri te doen net als Brazilië, maar we kunnen dat met koemboe doen. Die wordt gezien als een veel betere vervanging van podisiri."

Regulatie en beleid

We moeten wetgeving rondom de exploitatie van onze planten ook goed gaan regulieren

Volgens Traag zou dit inderdaad een manier zijn om bedrijvigheid te stimuleren, maar het kan voor een 'rush' zorgen als de bestaande planten die in het wild groeien niet worden gereguleerd en beschermd. "Je gaat een zodanige wilde oogst krijgen, dat een plant bijna of zelfs helemaal uitgeroeid wordt. Want er wordt ook niet gedaan aan nieuwe aanplanten van wat er is geoogst uit het bos", stelt Traag die als voorbeeld de 'dobrudua' aanhaalt, een liaansoort die vooral gebruikt wordt door mannen als een soort viagra. "Het herbarium heeft uit gesprekken met de kruidenverkopers op de markt kunnen achterhalen dat de verzamelaars dieper het bos in moeten gaan om op zoek te gaan naar de liaansoort", vertelt Traag die zich zorgen maakt over de wilde plantenhandel. "Precies zoals bij illegale dierenhandel is er ook sprake van plantenhandel.We moeten wetgeving rondom de exploitatie van onze planten ook goed gaan regulieren, net zoals bij de dieren", stelt Traag.

Er zou geen indicatie zijn hoeveel planten er nog zijn van een soort en waar die geconcentreerd voorkomen. "Mensen vragen meestal welke planten het meest voorkomen en welke de raarste en meest unieke zijn, maar helaas kunnen we die informatie niet geven omdat we het gewoon niet weten", onderkent Traag. Zowel Traag als Mans is het erover eens dat er beleid en goede regulatie moet komen alvorens aan export gedacht kan worden. Naast de regulatie van planten moeten er ook standaarden komen voor nutracutische producten. Om te voorkomen dat de consument 10 procent moringa in een capsule aantreft in plaats van 90 procent gaan instanties met behulp van regulatie maatregelen moeten meten. "Als je bijvoorbeeld stelt als overheid dat er tenminste 90 procent Moringa moet voorkomen in een capsule en je gaat dat testen of meten, dan kan dat product wel afgezet worden op de markt. Het zal weleens voorkomen dat ondernemers moringa mixen met andere substanties, want wie controleert dat nu?"

Potentie

Het uitblijven van wetten en regulering weerhoudt ondernemers ook ervan om verder te investeren, zoals dat het geval is bij dierenarts en ondernemer Subash Ganpat die kijkt naar mogelijkheden om slangen- en schorpioenengif te exporteren voor zowel farmaceutische als cosmetische bedrijven. "Ik ben al zeker langer dan zeven weken bezig met het ministerie van Handel, Industrie en Toerisme, 's Lands Bosbeheer en Natuurbeheer om een vergunning te krijgen. De afnemers staan te springen om onze producten, maar ik ga niet investeren in iets dat achteraf misschien tot iets illegaals gerekend wordt", zegt Ganpat die er zeker heil in ziet voor Suriname. "Als we de grondstoffen voor een antiserum voor slangenbeten kunnen exporteren, hoeven we misschien niet zoveel te betalen om een anti-gif te laten halen als iemand zich aanmeldt met een slangenbeet bij het ziekenhuis", stelt Ganpat. Maar zolang er geen vergunning gegeven wordt, blijft het maar een potentie en geen onderneming.

Met 'Big Pharma' wordt hierbij bedoeld de industriele kant van de farmaceutische industrie waarbij beslissingen niet altijd worden genomen met als enige oogmerkt het belang van de patient. Veelal spelen finaciele belangen een veel grotere rol. Ondernemers in die industrie ontkennen dit spanningsveld echter.

Dit artikel is verschenen in de weekendbijlage van 2 juni.

Share on Facebook    

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina