Registreren | Inloggen       Colofon
  • Home
  • Op zoek naar de kracht van de jaguar

Op zoek naar de kracht van de jaguar

27/08/2017 16:00

Op zoek naar de kracht van de jaguar

 

GROOT INTERVIEW - Schrijver Raoul de Jong (33) ontmoette zijn Surinaamse vader pas vijf jaar geleden. Sindsdien is hij zich meer gaan verdiepen in Suriname. Hun voorvader was een ‘jaguarpriester’. Zijn persoonlijke zoektocht naar de ‘kracht van de jaguar’ moet zijn zesde boek opleveren. ‘Het gaat over iets wat groter is dan mezelf; over de gezamenlijke geschiedenis van Nederland en Suriname.’

Tekst: Iwan Brave - beeld: Jason Leysner

AL VAN JONGS af aan had Raoul de Jong een dagboek en schreef hij verhaaltjes, maar hij wilde nooit per se schrijver worden. "Als ik denk aan het jongetje van negen of tien, wilde ik vooral een avontuurlijk leven leiden en de wereld ontdekken. Vroeger had mijn moeder een vriendin die als vloerbedekking een wereldkaart had. Dan ging ik op Japan staan en sprong naar Amerika en vanuit daar naar Antarctica. Van de oceaan naar de woestijn. En dan dacht ik: 'als ik groot ben wil ik al deze plekken zien in het echt'." Het regenwoud was een van de plekken waarvan hij altijd droomde. Pas toen hij als volwassen man ontdekte dat 80 procent van Suriname regenwoud is, begon hij voor het eerst te dromen van het land waarin zijn vader werd geboren. "Wat ik heb meegekregen van Suriname is eigenlijk wat de gemiddelde Nederlander daarvan heeft meegekregen: niet veel. Het is pas sinds ik mijn vader heb ontmoet - vijf jaar geleden - dat ik me meer in Suriname ben gaan verdiepen. Doordat ik zelf op onderzoek ben gegaan vond ik uit wat allemaal mooi is aan Suriname."

Benieuwd

DE JONG WAS al 28 toen hij zijn vader voor het eerst ontmoette. "Blijkbaar zat er van alles in mij van hem zonder dat ik me daarvan bewust was. Ik vroeg me af wat van zíjn vader en zíjn vaders vader en van het land waar zij vandaan komen, in mij zat. Daardoor werd ik benieuwd naar Suriname." Hij lacht. "Even dacht ik dat alle problemen in mijn leven in één klap waren opgelost: ik had een vader, zes broers en zussen, een nieuw vaderland! Maar het leven is natuurlijk geen sprookje. We zouden een week later weer afspreken, maar hij kwam toen niet opdagen en de volgende afspraak ook niet. Daardoor raakte ik ook heel snel mijn interesse weer kwijt. Niet omdat ik me gekwetst voelde, maar ik had al een leuk leven, een familie, vrienden en werk en ik zag op dat moment niet in hoe het mijn leven zou verrijken als ik mijn vader eraan toevoegde." Waar hij opgroeide met het beeld van zwarte Amerikaanse helden, was dat voor Suriname niet het geval."Toen ben ik zelf gaan zoeken naar Surinaamse helden - mensen door wie ik kon begrijpen welke cultuur, welke geschiedenis ik als halve Surinamer mocht omarmen.

Ik was niet alleen geïnteresseerd in mijn roots, ik wilde weten wat ik als mens van Suriname zou kunnen leren." Via de website van de Universiteit van Amsterdam vond De Jong een collectie boeken over Suriname, waaronder 'Wij slaven van Suriname' van Anton de Kom. "Ik had er wel van gehoord maar ik dacht dat het een soort boek was over arme mensen van Suriname. Maar door de kaft begreep ik dat Anton de Kom een Surinaamse versie was van James Baldwin of Malcom X." Hij vond ook 'De Stille plantage' van Albert Helman. "De hoofdpersoon heet Raoul die naar Suriname ging en op de voorkant stond 'gedrukt in Rotterdam' en ik woon in Rotterdam. Dat waren twee tekenen die ik wel interessant vond."

Persoonlijke reden

Mijn vader vertelde over een stuk land dat door onze voorouders was gekocht na de slavernij

GEINSPIREERD DOOR DEZE boeken zocht hij zijn vader weer op om te vragen of er nog een persoonlijke reden was om te gaan naar het regenwoud van Suriname. "Mijn vader vertelde over een stuk land dat door onze voorouders was gekocht na de slavernij. Het zou nog steeds van de familie zijn maar is verlaten en overgenomen door de jungle doordat daar iets slecht is gebeurd. Dat was curieus. 'De Stille Plantage' gaat over Raoul die een plantage sticht, die wordt overgenomen door het oerwoud en dertig jaar later gaat zijn zoon op bezoek. Verder vertelde mijn vader dat een van mijn voorvaderen een bonuman was die zichzelf kon veranderen in een jaguar." De eerste aanleiding voor De Jong om vorig jaar naar Suriname te komen, is om een boek te schrijven over zijn zoektocht. Om de reis te betalen schreef hij columns hierover voor NRC. Maar het boek zal vooral gaan over zijn zoektocht naar 'Surinaamse helden'.

De naam van de plantage houdt hij liever nog voor zichzelf. Die ligt ergens aan de Cottica, tachtig hectare groot. "De plantage en de jaguar waren een manier om andere dingen uit te vinden. Over iets dat groter is dan mezelf en dat eigenlijk gaat over de gezamenlijke geschiedenis van Nederland en Suriname." Samen met architect Philip Dikland ging hij op zoek naar de familieplantage. "Eén van dingen die Dikland zei was dat Suriname, zoals gesticht door de Nederlanders, een soort bedrijventerrein was. Dat zie je ook als je kijkt naar de oude kaarten. Suriname was een strookje land dat bestond uit zo'n 650 vakjes. Suriname was als een bordspelletje, een soort monopolie, bedacht door een aantal rijke Nederlandse families. Die al rijk waren en rijker werden en nog steeds rijk zijn. Het was een klein groepje en alle andere spelers die deze geschiedenis kent, werden op een of andere manier slachtoffer ervan."

Raoul De Jong _JL_ (2)

Dankbaar

Hij vecht tegen opkomende tranen

WAREN ER DRAMATISCHE momenten over 'wie ben ik' tijdens zijn zoektocht? Lachend: "Die momenten zijn er ook wel geweest. Niet dat ik echt nieuwe kanten van mezelf heb leren kennen maar ik heb wel beter leren kijken naar bepaalde kanten die ik al had, en nu weet ik waar ze vandaan komen. Ik ben me nu heel bewust van het feit dat er ooit iemand is geweest die is ontvoerd uit Afrika, de verschrikkelijke bootreis heeft meegemaakt en overleefd door een soort wonder. Dat is waarom ik dus besta." Hij vecht tegen opkomende tranen. "Ja, dat betekent dat je dankbaar moet zijn voor het leven; je hebt het niet zomaar. Door die overlevingskracht ben ik hier en dat betekent dat je er iets moois van moet maken. Door ervan te genieten, door respect te hebben voor de wereld om je heen." Om zijn boek af te maken was De Jong weer voor twee maanden in Suriname en stuitte op nog meer informatie. "Het lastige van dit onderzoek is dat er zoveel kanten zijn die je op kan gaan. Maar de lijn die ik volg, is de jaguarpriester. Die is een symbool voor alle dingen die ikzelf interessant vind. Het zegt iets over de kracht van de natuur, want de jaguar is de koning van het regenwoud. Het zegt ook iets over de hele donkere geschiedenis van de slavernij. De natuur is iets wat onderdrukt moest worden door de Nederlanders, de kapitalisten, om hun doelen te bereiken."

"De natuur was daarbij hun grootste vijand. En de jaguar zegt iets over de kracht van de 'verliezers', de helden van de Surinaamse geschiedenis. De jaguar is een mooie paraplu waar ik alles onder kan brengen. Dat is de kracht die mijn overgrootvader had." "Ik heb nooit letterlijk uitgevonden wie mijn overgrootvader was maar wel wat zijn krachten geweest zouden kunnen zijn." Lachend: "En ook hoe ik die zou kunnen beërven." De Jong heeft veel gesproken met wintimannen en -vrouwen en met mensen die jaguar-sjamanen hebben gekend. "Je hebt dat woord 'slaaf' of 'tot slaaf gemaakte'. Beide begrippen zeggen niets over de kracht van de mensen die de slavernij hebben doorstaan. De Kom noemt 'slaven' steeds 'onze vaders'. En op een gegeven moment bedacht ik me dat waar ik het woord 'slaaf' gebruik, het zou kunnen vervangen door 'jaguar'. Onze voorouders waren jaguars, ze waren helden die hebben gevochten om ons het leven door te geven. Het feit dat wij bestaan is het grootste bewijs van hun krachten."

Waargebeurd sprookje

DE JONG HEEFT niet door alleen door in de archieven te duiken dingen uitgevonden, maar ook door rituelen en het bijhouden van een dromendagboek op aanraden van een wintipriesteres. "Wil je iets vertellen over de kracht van de mensen die de slavernij hebben meegemaakt, dan moet je dit verhaal ook vertellen op een manier die te maken heeft met hoe zij de wereld zagen. Bijvoorbeeld dromen zijn daarin heel belangrijk. Door je dromen begrijp je dingen en wat de beste weg is voor jou. Dus dromen komen ook voor in het boek. Het wordt eigenlijk een mooi waargebeurd sprookje. Uiteindelijk wordt het een soort brief aan mijn voorouders, onder wie de jaguarpriester. Al pratende tegen hen vertel ik alles wat er is gebeurd en wat ik heb uitgevonden. Zo probeer ik een antwoord te vinden." Hij schreef al vijf boeken. Zijn tweede boek gaat over Afrika en heet 'Stinknegers'. De Jong ging naar Afrika met het idee dat het een soort hulpeloos continent is. Dat het geen eigen cultuur heeft en alleen kan overleven door ontwikkelingshulp. Tijdens de reis door Mali, Burkina Faso, Niger en Senegal ontdekte hij dat dat 'onzin is; dat er van alles is wat Europa zou kunnen leren van Afrika'. "De waarheid is altijd anders dan je wordt verteld als je gaat kijken met je eigen ogen. Dat was een belangrijke les.Raoul De Jong _JL_

Ik wist dat mijn boek zou komen te staan tussen boeken over Afrika met primitieve mensen op de voorkant of kinderen met hongerbuikjes. Als je dat laagje daarover wegkrabt, krijg je wat mijn boek zegt: 'stinknegers', namelijk mensen die onze hulp nodig hebben om te overleven. De titel was bedoeld als een soort middelvinger. Niet naar Afrikanen maar naar de beelden waartussen mijn boek zou komen te staan en de ontwikkelingsorganisaties. Al lezende begrijp je de titel, maar voor veel zwarte mensen was ik dan toch niet zwart genoeg om dit te mogen zeggen. Ik geloof niet dat ik het boek nu nog zo zou noemen. Maar ja, toen was ik negentien en niet zo geduldig en subtiel." Het boek is veel verkocht en kreeg een journalistenprijs met betrekking tot ontwikkelingssamenwerking.

Zijn vijfde boek - 'De grootsheid van het al' - schreef hij naar aanleiding van de dood van zijn hond Puck, die zeventien jaar oud was geworden en gestorven is in zijn handen. Tijdens de begrafenisspeech beloofde hij Puck te gaan reizen uit zijn naam. Een paar maanden later zat hij in de trein, viel in slaap en hoorde een soort zinnetje in zijn hoofd: 'Jij moet deze zomer naar Marseille lopen.' Zijn moeder woont in deze Franse stad, twaalfhonderd kilometer van Rotterdam. "Een week later heb ik deur achter me dichtgetrokken en ben ik gaan lopen naar Marseille. Dat is het mooiste boek dat ik heb geschreven. Ik krijg daar nog steeds mailtjes over van mensen die zeggen dat het hun blik op de wereld heeft veranderd. Zo was er een jongen die daarom naar Barcelona is gaan lopen en een jaar erover heeft gedaan. Dat heeft dat boek veroorzaakt."

Menselijkheid

"IK HOOP DAT dit zesde boek net zo wordt. Dat het je moediger maakt, dat je daarna anders kijkt naar de wereld die je aantreft op de stoep. Ik heb begrepen door de jaren heen dat hoe meer ik via mijn menselijkheid spreek, hoe meer mensen erdoor getroffen worden. Dan heeft het niet zoveel te maken met in welk land ze geboren zijn, welke huidskleur ze hebben of op wat voor soort mensen ze vallen. Het gaat dan wel over de geschiedenis van Suriname maar die geschiedenis is ook symbool voor dingen die veel groter zijn dan haar zelf." 'Wij slaven van Suriname' is een van de mooiste boeken die De Jong heeft gelezen. "De Koms boek is een aanval op het systeem en op het wereldbeeld van de Nederlanders, heel overtuigend.

Hij vertelt welke verschrikkingen dat systeem heeft veroorzaakt en laat zien dat er altijd mensen zijn geweest die daartegen verzet hebben gepleegd. Maar hij zegt niet wat dan de tegenhanger was. Wat was dan het wereldbeeld van de mensen die onderdrukt werden en slachtoffer waren van dat systeem? Dat is een van de antwoorden waarvan ik denk dat ik die heb gevonden. En ik denk dat de hele wereld daar iets aan heeft, juist nu. Daarom houd ik van Suriname, van het land van mijn vader, door de Surinaamse helden die mij iets zeiden over de kracht van een jaguar, de kracht van de onderdrukten. Mensen zoals De Kom die hun stem gebruikten, die verzet hebben gepleegd en trouw zijn gebleven aan hun menselijkheid." ◊

Dit artikel is verschenen in onze bijlage van 19 augustus

Share on Facebook    

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina