Registreren | Inloggen       Colofon
  • Home
  • Aanslag Manchester: theater van angst

Aanslag Manchester: theater van angst

02/06/2017 17:00

Aanslag Manchester: theater van angst

 

ANALYSE - De explosie, kort na het optreden van de Amerikaanse popzangeres Ariane Grande in de Manchester Arena, eiste 22 levens en 66 gewonden. Onder de slachtoffers zijn veel kinderen en tieners. Niet alleen de Britten maar de hele wereld was afgelopen week geschokt door deze ‘laffe’ terreurdaad. In Westerse ogen een afschuw, maar volgens hoogleraar Beatrice de Graaf ‘vanuit terroristisch oogpunt een groot succes’.

Samenstelling: van onze redactie - beeld: Associated Press

ER SPOELDE EEN golf van ontzetting over de wereld na de aanslag in Manchester, Engeland. De vele kinderen met hun ouders en jongeren kwamen om te genieten van het popconcert dat na afloop veranderde in een podium van dood en verderf. Kort na de bloedige aanslag, stuurde een 'gebroken' Ariane Grande een tweet van verdriet en rouw. De stad die bekend staat om haar voetbalclub Manchester United (ManU) komt ineens in een ander daglicht te staan. Naast prominente musici laten ook politieke leiders van zich horen. De Britse premier Theresa May noemt de daad "laf en weerzinwekkend". Deze aanslag is de meest verschrikkelijke ooit in de geschiedenis van het land", zei ze dinsdag na haar aankomst in de stad. De Duitse bondskanselier Angela Merkel vertolkte diezelfde dag de gevoelens van velen over de aanslag in de Manchester Arena. "Het is onbegrijpelijk dat iemand een vrolijk popconcert gebruikt om zoveel mensen te doden en ernstig te verwonden", zei ze hierover. Immers, met één explosief, veel minder dan de bommen en geweren bij de aanslagen in Parijs van november 2015, is de impact enorm.

Onbegrijpelijk dat iemand een vrolijk popconcert gebruikt om zoveel mensen te doden en ernstig te verwonden

Terrorismedeskundige Beatrice de Graaf, hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Utrecht, zegt precies het omgekeerde, tegenover NRC Handelsblad. Al begrijpt ze wat Merkel bedoelt. De Graaf vindt het echter juist volstrekt begrijpelijk wat er is gebeurd, maar dan wel geredeneerd vanuit de rationaliteit van terroristen. "Wat er gebeurde in Manchester was niet alleen begrijpelijk. Vanuit terroristisch perspectief was het ook nog eens heel succesvol." Het 'theater van de angst', zo noemt De Graaf het als er openlijk hard wordt opgetreden tegen terrorisme. Volgens haar werkt dit dikwijls averechts. Daarmee voltrekt zich een wetmatigheid die de Amerikaanse historicus Walter Laqueur ooit heeft geformuleerd, namelijk dat terroristen er veel aangelegen is om de vorige aanslag in effect, aandacht en slachtoffers te overtreffen. Terroristen willen ontsnappen aan het afnemend 'rendement' van aanslagen. Dat verklaart onder meer waarom de Terreurgroep ETA ophield met haar terreur in Spanje, zegt De Graaf. "Na de aanslagen van Al-Qaeda op de metro in Madrid in 2005 met 191 doden en 2.050 gewonden, zei de ETA; "Hier komen we en willen we nooit overheen."

Of er gesproken kan worden over een verband tussen de aanslag in Manchester en de zogenoemde 'kinderoorlog' in Syrië wordt hevig gespeculeerd. De Britse minister Amber Rudd van Binnenlandse Zaken meldt dat Salman Ramadan Abedi, die wordt aangemerkt als hoofdverdachte, bekend is bij de Engelse veiligheidsdiensten. Echter, hij werd niet verdacht van het voorbereiden van een terroristisch misdrijf. Abedi, de zoon van twee Libische migranten die hetKhadaffi- regime waren ontvlucht en net als veel landgenoten kozen voor Engeland. Een kennis omschrijft de jeugd van Abediin Engelse media als 'normaal'. Hij stond ook bij familie, vrienden en kennissen niet bekend als radicaal. Toch melden Engelse bronnen dat hij 22 mei mogelijk in Syrië zou zijn geweest, waar al ruim vijf jaar nog altijd burgeroorlog onverminderd heerst. Het slagveld is zeer ingewikkeld geworden. Volgens VN-secretaris-generaal Ban-Kimoon zijn er daar al meer dan 30.000 slachtoffers gevallen, waaronder veel kinderen. Demonstranten eisen herhaaldelijk het aftreden van hun president Bashar al-Assad, de vrijlating van duizenden politieke gevangenen en een einde aan de corruptie in het land. Intussen bemoeien ook veel Westerse landen zich met de problematiek.

Netwerken

Heb je als terrorist geen ondersteuning, dan pak je een truck

"HET HANGT ER sterk van af of de dader in Manchester alleen handelde of werd geholpen door een netwerk. Dat laatste is het waarschijnlijkst. Volgens experts ging het mogelijk om een effectief en tamelijk geavanceerde bomgordel." Toch is het laatste uitzonderlijk, stelt De Graaf. Zelfmoordgordels die thuis door iemand alleen in elkaar worden geflanst, doen het meestal niet als het erop aankomt. Waarschijnlijk is de dader geholpen en was hij zelf een zogeheten 'mule', een muilezel die de bom moest dragen. De Graaf ziet een groot verschil met eerder aanslagen, zoals die met trucks, zoals in Nice en Berlijn. "Die werden niet geholpen door een netwerk met bijvoorbeeld technici. Heb je als terrorist geen ondersteuning, dan pak je een truck." Als er inderdaad in Manchester een netwerk wordt gevonden, dan passen de gebeurtenissen daar goed in het rijtje zogeheten aanslagen op 'lifestyle targets', constateert De Graaf.

Daarbij gaat het niet om een militair, of vanuit terroristisch perspectief, strategische legitieme doelwitten, zoals onder meer een politiekantoor, militaire voertuigen of soldaten. Ook niet om religieuze doelwitten. "Het gaat om doelwitten waar, in het jargon van Islamitische Staat (IS), westerlingen schaamteloos opgaan in de orgieën van hun hedonistische levenswijze." Over voorbeelden zegt De Graaf dat deze terreurdaad in het rijtje past van verijdelde aanslagen op Bali en in Amerika. "In oktober 2002 op Bali, blies een zelfmoordenaar zichzelf in een nachtclub op en elders ontplofte een busje. Meer dan tweehonderd doden waren het gevolg."

Verijdelde aanslagen van Al-Qaeda tegen Amerikaanse nachtclubs vallen in dezelfde categorie. Ook de aanslagen op de gaybar in Orlando ( juni 2016), op jetsetclub Reina in Istanbul op nieuwjaarsnacht en op de muziekhal Bataclan in Parijs vallen eronder. Het onderscheidende van Manchester is het expres doden en verwonden van veel kinderen. Als het klopt wat op Britse chatkanalen is gezegd, heeft de dader gedurende het hele concert staan wachten en kijken. Hij is weloverwogen te werk gegaan. "Inmiddels spreken Britse en Amerikaanse bronnen van reizen naar Syrië en Irak en contacten met IS, van zowel de dader en wellicht meer mensen in zijn directe familie en omgeving."

Cyclus van gruweldaden

Manu 3

"LAQUEUR, DE BEDENKER van de wetmatigheid van de cyclus der gruweldaden, stelt dat gebruik van massavernietigingswapens onwaarschijnlijk is. Voor terroristen is het heel moeilijk om chemische of atoomwapens in elkaar te zetten." Zelfs staten als Noord-Korea zijn er decennia mee bezig om zulke wapens te ontwikkelen. Daar is praktisch gezien een laboratorium voor nodig en onder andere testplekken. "Terroristen hebben er de rust, de ruimte en de tijd niet voor. Die zijn voortdurend op de vlucht."

Volgens De Graaf willen terroristen van het Islamitische kalifaat de wereld voorbereiden op de voor hen onvermijdelijke komst van de Sharia en hun volgelingen daarvoor mobiliseren." Dat levert een andere rationaliteit op. Met massavernietigingswapens schieten ze zogezegd letterlijk hun doel voorbij en ze vervreemden een belangrijk deel van hun volgelingen. Hoewel IS zeker niet terugschrikt voor gruwelijkheden denk aan de publieke onthoofdingen zouden massavernietigingswapens ook voor hen waarschijnlijk een stap te ver zijn. Toch laat De Graaf zich hierover voorzichtig uit. "Het is gevaarlijk om te speculeren over een volgende overtreffende trap. Je wilt terroristen niet op ideeën brengen."

Politiek effect op jongeren

Bijna 50 procent van de jongeren is bang voor aanslagen en/of oorlog

ONDERZOEKEN VAN HET Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) in Nederland, de jaarlijkse Veiligheidsmonitor en peilingen van opiniebureaus als I&O Research laten iets opmerkelijks zien. Het aantal mensen dat bang is, bijvoorbeeld voor criminaliteit, oorlog of een aanslag, daalt al jaren. Het niveau zit volgens de laatste rapportages op ongeveer 35 procent. Die trend is niet gelijk over iedereen verdeeld. Opmerkelijk zijn 65-plussers zijn veel minder bang dan jongeren. Ongeveer 25 procent van de ouderen is bang ten opzichte van 48 procent bij jongeren. Bijna 50 procent van de jongeren is dus bang voor aanslagen en/of oorlog en denkt ook nog eens dat die daadwerkelijk gaan gebeuren.

De Graaf spreekt van een schokkend hoog percentage. Vermoed wordt dat dit te maken heeft met het intensieve gebruik van sociale media door jongeren. "Hiernaar wordt volop onderzoek gedaan", vervolgt de terreurdeskundige. Door telkens dezelfde beelden van aanslagen en discussies langs te zien komen kan een wezenlijk effect hebben op het gestel van jonge mensen. "Daardoor komen ze terecht in een soort echokamer." Jongeren geven in onderzoeken ook aan echt te lijden onder de spanningen die dit soort beelden kunnen veroorzaken. Uit studies van de universiteit van Utrecht blijkt zien dat een terrorismegolf gemiddeld zo een 25 jaar duurt. De voorspelling is dan ook dat terreur zoals we dat nu kennen, in 2025 voorbij is. "Uit eerdere historische periodes weten we dat angst voor oorlog en terrorisme op den duur een angstige, conservatieve generatie kan kweken met een sterke law-and-order-agenda."

De terreurdeskundige stelt ook dat de periode waarin de hedendaagse jongeren opgroeien enorm verschilt in vergelijking met die van hun ouders die vaak genoeg in 'vrede' zijn opgegroeid. "In het leven van de jongeren van nu volgt de ene aanslag na de andere. Nu ook op henzelf", aldus De Graaf.◊

Dit artikel is verschenen in de weekendbijlage van 13 mei.

Share on Facebook    

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina