Registreren | Inloggen       Colofon
  • Home
  • De drie drempels van de ‘praatdokter’

De drie drempels van de ‘praatdokter’

03/02/2016 16:00

De drie drempels van de ‘praatdokter’

 

ACHTERGROND - Met een relatief hoog zelfmoordcijfer, alcoholmisbruik en huiselijk geweld binnen onze gemeenschap, zouden heel wat personen wel wat hulp kunnen gebruiken. Toch zetten nog maar weinig mensen de stap naar een psycholoog. Waar dat aan ligt en op welke manier geestelijke hulp kan helpen, vertellen psychologen Sila Kisoensingh en Reinder Siekmann.

Tekst & beeld: Esther Zoetmulder Illustratie: Edward Wong Loi Sing

"IK VOELDE ME echt niet prettig toen ik de oom van mijn man aan zag komen. Het was een gevoel van schaamte en wat hij wel niet zou denken dat ik daar zat. Ik hoopte dat hij dacht dat ik zat te wachten op de KNO-arts die daarnaast poli had. Gelukkig zei hij alleen gedag, maar toch had ik het gevoel dat hij me vreemd aankeek." De 33-jarige Shanti vertelt met een gespannen gezicht over haar toevallige ontmoeting met een familielid, toen ze voor het eerst bij de psycholoog zat te wachten. "Ik ben niet gek, ik was daar alleen omdat ik na de geboorte van mijn zoon heel lang bleef huilen en me niet goed voelde."

Shanti is één van de vrouwen die na de geboorte van haar tweede kind met een postnatale depressie geconfronteerd werd. De huisarts verwees haar door en zo kwam ze bij de psycholoog terecht. "Eerst wilde ik niet. Wilde het eigenlijk zelf oplossen met mijn man. Zodat de familie het ook niet zou weten."

Schaamte

Drempelvreeshr

"DAT SCHAAMTEGEVOEL IS inderdaad één van de drie voornaamste drempels die we in Suriname ervaren", erkent Reinder Siekmann, bestuurslid en GZ-psycholoog van Molemann Mental Health Clinics. "In therapie gaan bij een psycholoog wordt toch vaak verbonden aan gek zijn. Maar naast dat de cliënt zelf met schaamtegevoelens zit, is er sprake van een soort 'beslisboom' waarin best veel momenten voorkomen waardoor die eerste stap toch niet tot stand komt. In sommige en dan met name Hindostaanse gevallen beslist ook de familie mee of de man in het bijzonder."

Siekmann geeft aan dat hij gevallen heeft meegemaakt waarin een man zich in zijn eer aangetast voelde omdat zijn vrouw besloot buitenshuis hulp te zoeken. Ze had immers een dak boven haar hoofd en te eten. Hij deed zijn best en waarom had ze nog meer nodig? Ook Sila Kisoensingh, neuropsycholoog en eigenaresse van Kliniek Kiros beaamt dit. Toch spelen meer drempels een rol bij het niet inschakelen van professionele hulp. En als we kijken naar het relatief hoge zelfmoordcijfer, alcoholmisbruik en huiselijk geweld binnen onze gemeenschap, zouden best meer mensen wat hulp kunnen gebruiken.

Relatieproblemen zijn in veel gevallen de boosdoener. "Ik voel me nu weer prima en ben echt gelukkig", straalt Claire. "Ik weet nog hoe we in die moeilijke situatie belandden in onze relatie. We praatten helemaal niet meer. Ik voelde me opgesloten in huis, had geen vervoer en kon geen kant uit. Daardoor had ik ook weinig contact met anderen en was ik op mijzelf aangewezen.

Doordat we constant ruzie hadden en hij niet tegen me sprak, raakte ik mijzelf kwijt en begon ook hem te wantrouwen. Ik twijfelde aan mijn eigen persoonlijkheid en heb me nog nooit zo eenzaam gevoeld. Pas toen ik echt wanhopig was, ben ik naar een psycholoog gegaan. Daarna ben ik mijzelf weer gaan waarderen en kon ik ook het standpunt van mijn man begrijpen en zien dat ook hij zorgen had. Uiteindelijk heb ik er van geleerd en ben ik zelfs gegroeid!"

Verzekeraar

'Gemiddeld kan men vijf sessies vergoed krijgen er geldt er een vrij lage eigen bijdrage die BZRS-patiënten niet hoeven te betalen'

"EEN TWEEDE DREMPEL die we zien is die van de zorgverzekeraar", gaat Siekmann verder. "Hoeveel behandelsessies worden vergoed, hoeveel bedraagt de eigen bijdrage? In het verleden speelde dit vooral een grote rol omdat de verzekeraars soms niets vergoedden. Nu is er geen enkele verzekeraar die niets vergoedt." Kisoensingh voegt toe: "Gemiddeld kan men vijf sessies vergoed krijgen en geldt er een vrij lage eigen bijdrage die BZSR-patiënten niet hoeven te betalen.

Testen zoals intelligentietesten, persoonlijkheidsscreeningen en depressievragenlijsten worden wel apart in rekening gebracht. Maar natuurlijk zijn er nog steeds mensen voor wie de eigen bijdrage als drempel geldt. We houden daar vaak wel rekening mee, maar we kunnen natuurlijk niet in de portemonnee van de mensen kijken."

Huisartsen

'Het lichaam en de mind zijn altijd psychosomatisch met elkaar verbonden en staan dus nooit los van elkaar. Vaak gaat een cliënt eerst door de malle molen en belandt als laatste bij de psycholoog'

OOK HUISARTSEN VORMEN een drempel, zij zijn immers degenen die iemand doorverwijzen. Beide psychologen zijn het erover eens dat dit niet altijd adequaat gebeurt. "Het lichaam en de mind zijn altijd psychosomatisch met elkaar verbonden en staan dus nooit los van elkaar. Maar in de regel komt het vaak voor dat een cliënt eerst door de malle molen gaat en als laatste bij de psycholoog aanklopt", zegt Kisoensingh.

Dit blijkt ook uit het verhaal van Mandy 's zoon die last had van zware hyperventilatie. Hij werd onderzocht en kwam zelfs bij een cardioloog terecht waar ze een dure ECG-scan maakten om uit te vinden wat er aan de hand was. Er bleek niets te zien. Pas toen hij bij de psycholoog kwam, werd duidelijk dat hij een angststoornis had en kreeg hij oefeningen om tot rust te komen en beter te ademen.

Inheemsen, Chinezen en Hindostanen

Drempelvrees

DE BEVOLKINGSGROEPEN DIE zich het minst schijnen aan te melden bij de psycholoog zijn volgens Siekmann en Kisoensingh: inheemsen, Chinezen en in mindere mate Hindostanen. "Ik zie gelukkig wel een fijne ontwikkeling als het om die laatste groep gaat," vertelt Kisoensingh lachend. "Er komen nu zelfs mannen mee met hun vrouwen. Ik merk sowieso dat de drempels wel zijn verlaagd. Er zijn nu veel meer psychologen dan toen ik ooit begon met mijn praktijk en ik heb er zelf aan bijgedragen dat we nu opgenomen zijn in de ziektekostenverzekering."

Dat Chinezen het spreekuur van de 'praatdokter' niet platlopen, wijdt Siekmann aan het feit dat ze, en hij doelt op de 'nieuwe generatie' Chinezen, uit een gesloten gemeenschap komen, vrijwel alleen Sranan spreken en sowieso weinig praten. Volgens hem is hun cultuur er één van het collectief boven het individu; het individuele probleem lijkt ondergeschikt.

Waarom de inheemsen wegblijven, legt Kisoensingh uit door hun levensfilosofie te beschrijven. "Indianen leven van dag tot dag. Ze leven vooral in het hier en nu, het zogenaamde mindfulness wat je nu in de Westerse landen eveneens gepredikt ziet. Kijk niet teveel vooruit en blik niet telkens terug op het verleden. Maak van het hier en nu het mooiste dat je kunt maken zodat dat de basis van morgen is! Hun levensfilosofie schijnt hen erg goed te helpen."

'Live today, it is the present and it is a present'

Deze levensbeschouwing sluit zich overigens ook goed aan bij die van de neuropsycholoog zelf. In haar praktijk behandelt ze haar cliënten volgens de vastgestelde wetenschappelijke richtlijnen, alsook met deze spirituele benadering. "Dankbaarheid is daar een prachtig voorbeeld van. Ik zie bij cliënten vrijwel altijd vooruitgang als ze zich meer dankbaar voelen voor het leven. Het geeft vertrouwen. Live today, it is the present and it is a present!"

Siekmann ziet dat ook geloof positief kan werken. "Het past in de Surinaamse cultuur om soms door te verwijzen naar gelovigen." Bijvoorbeeld de pandit, een lukuman of dominee kunnen zeker steun bieden wanneer dat bij de cultuur past van die betreffende persoon. Daarmee zien we dat ook de omgeving haar steentje kan bijdragen in het oplossen van psychische problemen, los van de psycholoog. In principe dragen we allemaal een bepaalde verantwoordelijkheid om op onze medemens te letten en aandacht of een luisterend oor te bieden om zo erger te voorkomen.

Het gevaar van een psychische stoornis zit hem namelijk ook in het te lang onbehandeld laten. Blijf je er te lang mee doorlopen, dan kan het onderbewuste geen onderscheid meer maken tussen realiteit of verbeelding. "Ons gedrag wordt dan geconditioneerd", legt Siekmann uit. "Het wordt een gewoonte en reflexmatig." Een psychisch probleem dat niet tijdig wordt opgelost raakt dus steeds dieper geworteld, waardoor het behandeleffect moeilijker en de duur van de behandeling langer worden.

Kinderen

Drempelvreesdm

DAT PSYCHOLOGISCHE HULP niet alleen heilzaam is voor volwassenen, maar ook - of juist - heel belangrijk is bij kinderen, wordt nog altijd onderschat. "Er vroeg bij zijn is belangrijk, zeker bij kinderen", zegt Siekmann. "Kinderen hebben een groeiend brein, wat inhoudt dat de dingen die ze meemaken als het ware onderdeel worden van hun perceptie; hun persoonlijke realiteit. We moeten dus heel voorzichtig omgaan met de ontwikkeling van het kinderbrein en problemen snel herkennen."

Dat kinderen in hun jonge leven soms echt schrijnende dingen meemaken, blijkt uit praktijkervaringen van Kisoensingh. "Neem het voorbeeld van een jongen die het slecht deed op school en van zijn moeder een reprimande kreeg. Na het voorval zag ze hem de hele dag niet meer. En als ze na een paar uur zijn jongere broertje vraagt om te gaan kijken waar de oudste is, blijkt die zich op zolder te hebben verhangen aan een broekriem. Je kunt je voorstellen hoe afschuwelijk dat is voor het jongere broertje." Aan het gezicht van de neuropsychologe is te zien dat deze kinderen en hun lot haar niet koud laten.

'Bij kinderen kunnen plotselinge veranderingen in het gedrag signalen zijn van psyschische klachten. Als ze opeens heel stil worden en daarvoor altijd vrolijk waren..'

"Of neem nu het tragische geval van een jongen die zijn eigen moeder zelfmoord ziet plegen. Eerst dreigt ze ermee en kan hij haar nog tegenhouden door te zeggen dat hij de politie zal bellen. Als zich twee weken later echter hetzelfde herhaalt, is hij te laat en ziet hij hoe ze het flesje chramoxone heeft leeggedronken terwijl ze tegen hem zegt: "Nu mag je de politie bellen!"

"Bij kinderen kunnen plotselinge veranderingen in het gedrag signalen zijn van psychische klachten. Als ze opeens heel stil worden en daarvoor altijd vrolijk waren of als ze zich afzonderen of slecht gaan presteren op school en zelfs helemaal niet meer willen gaan. "Er zouden folders moeten komen op de consultatiebureaus en in het curriculum van de kweekscholen moet worden opgenomen wat de problemen zijn die op jonge leeftijd op scholen geconstateerd kunnen worden", uit Kisoensingh haar mening. Dat de overheid de taak op zich moet nemen om voor betere voorlichting te zorgen, daar zijn beide psychologen het over eens.

'Selfhelp'

Drempelvrees Voor De Psycholoog 9

WANNEER DE STAP naar de psycholoog toch nog te groot lijkt, zijn er geukkig ook dingen die je zelf kunt doen om je beter te voelen. Begin bijvoorbeeld met sporten, raden beiden aan. Bewegen zorgt voor endorfines die voor levenskracht zorgen. Beweginsloos blijven draagt bij aan lichamelijke klachten die de mind juist weer extra belasten. "Ik zou ook zeggen: vergroot je kennis", aldus Siekmann. "Google… je kunt over alles wel wat lezen en tips vinden."

Glimlachend vult Kisoensingh aan: "Praat veel met vrienden en familie. Voor mijzelf is opschrijven ook een goede methode. Opschrijven kan namelijk 'afschrijven' zijn. Het zorgt voor rust in je hoofd. En rust heb je nodig om in balans te blijven om zo moeilijke perioden goed te doorstaan."

Share on Facebook    

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina