Registreren | Inloggen       Colofon
  • Home
  • ‘Geen reden voor paniek, maar alertheid is geboden’

‘Geen reden voor paniek, maar alertheid is geboden’

20/01/2016 17:00

Brazilië luidt de noodklok rondom zika: in 2015 zijn daar meer dan 2.400
mogelijke gevallen van microcefalie gerapporteerd. Reden voor Brazilië om vrouwen af te raden voorlopig zwanger te raken. Wat doen wij in Suriname?

Brazilië luidt de noodklok rondom zika: in 2015 zijn daar meer dan 2.400 mogelijke gevallen van microcefalie gerapporteerd. Reden voor Brazilië om vrouwen af te raden voorlopig zwanger te raken. Wat doen wij in Suriname?  

ZIKA EN ZWANGER - Kinderarts Wilco Zijlmans zegt dat kinderen die tekenen van microcefalie vertonen al zo vroeg mogelijk tijdens de zwangerschap geïdentificeerd moeten worden. De aandacht moet ook wat hem betreft op preventie liggen. “Dring er bij je huisarts op aan om je door te verwijzen en laat je niet wegsturen. Je hebt er recht op: jij bent degene die straks het kind krijgt.”

Tekst: Annegriet Wijchers Beeld: Irvin Ngariman en AP

"IK HEB ER zeker ervaring met microcefalie bij kinderen", zegt kinderarts en hoofd van het Scientific Research Center Suriname (SRCS) van het Academisch Ziekenhuis Paramaribo Wilco Zijlmans in de vergaderruimte van de medische faculteit, waaraan hij ook als docent verbonden is. Het ontstaan van microcefalie en de ernst van de afwijkingen in de hersenen zelf hangt af van het soort virus, parasiet of bacterie èn van het stadium van de zwangerschap waarin die infectie heeft plaatsgevonden. "En dat kan dan variëren van beelden van kinderen die cognitief wat zwakker zijn en moeilijker verbanden kunnen leggen, tot kinderen met ernstige geestelijke en motorische handicaps die bijvoorbeeld al in de baarmoeder afwijkingen aan de ledematen hebben met verstijvingen en nooit zullen leren lopen of nooit kunnen communiceren met spraak."

Ook Zijlmans is op de hoogte van het alarmerende bericht uit het noord-westen van Brazilië waarin door de lokale autoriteiten een link wordt gelegd tussen een toename van kinderen die geboren worden met een klein hoofd en het voorkomen van zika in dat gebied. "Het heeft tot wereldwijde awareness geleid, maar strikt genomen is er nog geen bewijs. Dat wordt op dit moment door internationale experts onderzocht." Wel haalt hij daarna een recente publicatie (Oliveira et al. Ultrasound Obstet Gynaecol 2016,…red) aan uit Brazilië waarbij twee kinderen worden beschreven die met een klein hoofd en meerdere afwijkingen in de hersenen zijn geboren. De moeders van deze beide kinderen werden in eerste instantie zika-negatief getest in het bloed, maar met een vruchtwaterpunctie werd het virus toch aangetoond. "Maar dat zijn maar twee van de honderden kinderen, dus het is heel belangrijk dat dit spoedig verder wordt uitgezocht."

Geen paniek

Pasgeborene

ZIJLMANS VINDT DAT er geen reden is voor paniek en vindt ook dat die zeker niet gezaaid moet worden. "Bezorgd zijn is goed en alert zijn is geboden, en dat werkt op zich al preventief." Zwangeren raadt hij aan zich te laten testen, mochten zij koorts en huiduitslag en pijnen hebben. "Dring er bij je huisarts op aan om je te laten verwijzen naar de gynaecoloog en laat je niet wegsturen. Je hebt er recht op: jij bent diegene die straks het kind krijgt", benadrukt Zijlmans. Het is voor Suriname nu nog te vroeg om te kunnen zeggen dat er bij kinderen die zijn geboren met microcefalie, een mogelijke korrelatie is met het zika-virus.

De eerste bewezen infectie met ZIKA in Suriname dateert van oktober 2015 en is deze maand beschreven door dokter Codrington en collega's in het gerenommeerde blad The Lancet (Enfissie et al. January 2016,…red). Op de vraag of die kinderen er over enige maanden wèl zijn, antwoordt Zijlmans dat hij hoopt dat die al zo vroeg mogelijk tijdens de zwangerschap geïdentificeerd worden. Dat is volgens hem het belangrijkst. Wat gebeurd is, daar kun je niet zoveel meer aan veranderen, de aandacht zou daarom wat hem betreft op preventie moeten liggen. "We moeten proberen te voorkomen dat we die gevallen krijgen of dat zich nieuwe gevallen voordoen."

Eerste trimester

IN ZIJN ALGEMEENHEID geldt: hoe vroeger een infectie of virus in de zwangerschap optreedt, hoe ernstiger de afwijkingen bij het kind zijn en dat geldt waarschijnlijk ook voor het zikavirus, legt Zijlmans uit. In het eerste trimester moeten alle organen nog aangelegd worden. Als je als moeder bijvoorbeeld in het laatste trimester van de zwangerschap een infectie krijgt, dan geldt vaak dat de kans groot is dat het kind de infectie overneemt. De schade die dat aanbrengt is echter weer minder, omdat alle organen voor een groot deel al zijn aangelegd.

Zijlmans: "We hebben het nu steeds over het hoofd, want de hersenen zijn het belangrijkste orgaan van het lichaam, maar er zijn natuurlijk ook nog allerlei andere organen zoals het hart, de nieren, lever en darmen: daarvan weten we niet wat het effect van het zika-virus is. Dat is iets wat we de komende tijd zullen ontdekken, want daar gaan we natuurlijk naar kijken."

'Je mag niet zeggen ik heb zika gehad maar de echo en het bloed laten niets zien, maar laat maar weghalen'

Indien aantoonbaar is dat er een kind geboren zal worden met ernstige aangeboren afwijkingen, dan luidt de vraag volgens de kinderarts: wat is de kwaliteit van het leven van het kind en waar zadel je die ouders de rest van hun leven mee op? "Sommige ouders hebben sterke schouders, maar andere ouders hebben veel minder draagkracht." Zwangere tieners zijn bijvoorbeeld in beginsel al kwetsbaar. "Stel dat zo'n tiener zo'n kind ter wereld brengt; wat moet er dan van dat kind en dat meisje verder terechtkomen?" Het zijn moeilijke maar belangrijke ethische vragen waar we met zijn allen over zullen moeten nadenken. Zijlmans vindt dat we daarin ook niet te snel een oordeel moeten vellen in de keuze die iemand daarin maakt, want dat is een hele individuele keus. Als medicus zegt hij dat er voor het afbreken van een zwangerschap wel echt een duidelijk aanwijsbare medische oorzaak moet zijn. "Je mag niet zeggen: ik heb koorts gehad of ik heb zika gehad maar de echo en het bloed laten niets zien, maar laat maar weghalen."

Zijlmans is minder stellig dan dokter Bakker, wanneer het neerkomt op zwanger raken gedurende deze epidemie. "Ik weet niet of ik zover zou willen gaan om mensen te ontraden om zwanger te worden." Belangrijk is volgens de kinderarts dat eerst de huidige zwangeren geïdentificeerd en onderzocht worden. En mocht een van hen koorts of huiduitslag krijgen, dan moet de vrouw in kwestie zich zeker laten testen. Bij zika-positief moet er direct een echo gemaakt worden. "En als je al verder in je zwangerschap bent, dan moet zo'n kind absoluut door de kinderarts gezien en gevolgd worden."

Onderzoeksteam

'De zwangere vrouwen die geïdentificeerd worden, willen we gaan volgen'

ALS HOOFD VAN de SRCS zegt Zijlmans dat er op dit moment al een samenwerking is van infectiologen, gynaecologen, kinderartsen en de mensen van het laboratorium, die samen zitten en kijken hoe het onderzoek naar zika aangepakt moet worden. Een van de dingen waar dit team nu al naar kijkt, is de aanpak van de muskiet. De artsen willen onder andere nagaan of het zinvol is om personen een medicijn te laten nemen dat in het bloed wordt opgenomen en waaraan de muskiet doodgaat wanneer die iemand steekt. Zo'n methode moet niet verward worden met het geven van een vaccin.

Bij een vaccin wordt het virus in een bewerkte vorm ingespoten zodat je er als mens niet ziek van wordt, maar het wel herkenbaar is voor het lichaam en daarom antistoffen maakt en het lichaam dat virus direct doodmaakt zodra deze in het bloed terechtkomt. Maar zover zijn we met het zikavirus nog lang niet. "Een echt structureel onderzoek moet binnenkort worden opgestart, en er wordt nu in elk geval door die bloedtesten van dokter Codrington en zijn team in het AZP gesignaleerd wat de omvang van het probleem is in Suriname." De zwangere vrouwen die geïdentificeerd worden, willen we gaan volgen." Dit onderzoek zal zich echter niet beperken tot zwangeren, omdat bij mensen die onverklaarbaar komen te overlijden ook gekeken moet worden wat er aan de hand is en of het zikavirus daar mogelijk de oorzaak van is.

Zwqv 

Anders dan huisarts Wim Bakker stelt, geeft Zijlmans aan dat er samen met mensen van het medisch wetenschappelijk instituut onder leiding van professor Adhin ook een onderzoek heeft plaatsgevonden naar de langere termijneffecten van de chikungunya- infectie in Suriname. Dat onderzoek is nu opgestuurd voor publicatie en daarin wordt gekeken hoe lang je nou eigenlijk last hebt van chikungunya. "Want er worden wel restverschijnselen beschreven van wel twee jaar na de infectie. Hoe zit dat met zika? Dat weten we nog niet. Dat zijn dingen waar we onderzoek naar moeten gaan doen." 

Surinaamse cijfers rondom zika en de interpretatie hiervan

John Codrington, hoofd van het laboratorium van het AZP: - In de drie maanden oktober, november en december zijn in totaal 500 personen getest. 108 pakten vooralsnog positief uit. - In de eerste twee weken van januari zijn 300 personen getest. Daarvan zijn tot nu toe 60 mensen positief getest. - Het aantal zwangeren onder deze getesten is onbekend. "Het is van belang deze cijfers goed te interpreteren. In het bloed kan het zikavirus nog vijf tot zeven dagen gevonden worden. Indien iemand te laat komt valt de test weliswaar negatief uit, maar dat hoeft niet te betekenen dat diegene geen zika gehad heeft. Artsen sturen mensen niet zomaar om zich te testen op zika. Dat betekent dat het cijfer van het aantal aanvragen meer zegt dan het aantal positief getesten. Daar werken ook alle inernationale organisaties mee: het aantal suspects, niet het aantal positief getesten. Verder zijn nog niet alle testen verwerkt, dus het aantal positief getesten moet nog verder 'gecorrigeerd' worden. Maar 1 op de 4 / 1 op de 5 mensen vertoont de duidelijke zikaklachten. Dat betekent dat het aantal aanvragen een indicatie geeft van de trend en dus de toename, maar niet zegt hoeveel mensen daadwerkelijk zika hebben. Het aantal aanvragen mag je daarom gerust met tien vermenigvuldigen, om een goed cijfer te krijgen voor de hele Surinaamse bevolking op dat moment (in de eerste helft van januari gaat het dan om 3.000 personen). Het aantal zwangeren is onbekend, omdat dat bij de aanvraag niet geregistreerd wordt. Maar als je je bedenkt dat er in Suriname per jaar 10.000 zwangeren zijn en weet dat er elke dag vrouwen zwanger worden en er ook elke dag mensen zika oplopen, dat er tussen de mensen met zika gegarandeerd zwangeren zitten. Verder raakt met een epidemie 30 procent van de bevolking besmet. Dat zal met zwangeren niet anders zijn en dus kun je met een rekensommetje inschatten dat nog deze maand (10.000 delen door 12 en daar 30 procent van) 250 zwangeren het zikavirus oplopen, afgezien van wat er deze maand aan zwangere suspects binnenkomt. Van iedereen die getest wordt op het zikavirus, gaat het materiaal naar het lab van het AZP. Op dit moment is het laboratorium ook druk doende met testen op basis van urine. Daaruit blijkt dat je het virus vanuit urine veel efficiënter kunt aantonen voor langere tijd. Die cijfers zijn nog niet naar buiten gekomen, maar daar houdt het laboratorium zich op dit moment ook mee bezig. Medici zijn helaas niet goed op de hoogte van deze geweldige testen", aldus Codrington op 14-12'16.

Dit artikel is verschenen in onze bijlage van 16 januari

Share on Facebook    

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina