Registreren | Inloggen       Colofon
  • Home
  • ‘De overheid heeft met zika opnieuw gefaald’

‘De overheid heeft met zika opnieuw gefaald’

18/01/2016 17:00

Brazilië luidt de noodklok rondom zika: in 2015 zijn daar meer dan 2.400
mogelijke gevallen van microcefalie gerapporteerd. Reden voor Brazilië om vrouwen af te raden voorlopig zwanger te raken. Wat doen wij in Suriname?

Brazilië luidt de noodklok rondom zika: in 2015 zijn daar meer dan 2.400 mogelijke gevallen van microcefalie gerapporteerd. Reden voor Brazilië om vrouwen af te raden voorlopig zwanger te raken. Wat doen wij in Suriname?  

ZIKA EN ZWANGER - Bij een normale zwangerschap bezoekt de aanstaande moeder eerst de huisarts, daarna de gynaecoloog en mocht er iets met het kind aan de hand zijn, volgt daarna ook een doorverwijzing naar de kinderarts. Om die reden komen in deze editie van Mens & Maatschappij drie van deze artsen aan het woord. Huisarts Wim Bakker stelt dat de overheid, na dengue en chikungunya, met zika opnieuw heeft gefaald.

Tekst: Annegriet Wijchers Beeld: Irvin Ngariman en dWT Archief

ZONDAGMORGEN. HUISARTS EN voormalig BOG-directeur Wim Bakker is zojuist klaar met Radio Spreekuur, een opbelprogramma waarin hij medische vragen van luisteraars beantwoordt. "Er komen, zeker de laatste tijd, regelmatig telefoontjes binnen over zika en zika-achtige klachten", vertelt hij in de studio van Radio Apintie. Met volledige zekerheid kan hij deze bellers niet zeggen dat ze zika hebben, zolang daarover geen bevestiging is vanuit het lab. Maar, zegt hij, "omdat we in een epidemische situatie zitten, waar het al bij een aantal mensen bevestigd is, kan je gevoeglijk aannemen dat iemand die met soortgelijke klachten komt, het ook heeft".

De zoektocht naar cijfers stuit lang tegen een dichte deur. Er zijn geen registratiesystemen die gericht zijn op het achterhalen van het totale aantal mensen, aldus Bakker. Hij is twee jaar geleden als onderdirecteur bij het BOG met pensioen gegaan, maar legt uit dat het BOG werkt met een peilsysteem en zekere peilstations. "Bij een aantal poliklinieken wordt er wel geteld, maar de bedoeling daarvan is een indicatie krijgen van een toename of afname." Op de prangende vraag toch een schatting te geven naar het aantal mensen dat nog dit jaar zika zal krijgen, antwoordt hij verontrustend: "Als ik een idee zou moeten hebben, dan zou ik denken dat ongeveer de helft van de bevolking deze ziekte gaat krijgen in de loop van het jaar."

Epidemie

'Ik weet niet of er levenslange immuniteit is of niet'

HET IS ALDUS Bakker heel moeilijk om dat precies uit te drukken in ziektebelasting, omdat niet iedereen die besmet wordt, ook ziek wordt. Een epidemie komt altijd in meerdere rondes. Indien 200.000 personen het nu krijgen, zijn er nog 300.000 over die het niet gehad hebben en die het bij de volgende ronde krijgen, volgend jaar bijvoorbeeld. "Ik weet ook niet of er voor deze personen levenslange immuniteit is of niet." Uit de literatuur heeft Bakker verder begrepen dat als er vier mensen besmet raken, er maar één echt ziek wordt. Dat wil niet zeggen dat de andere drie geen rol spelen in de epidemie, want ze hebben het wel in hun bloed en muskieten kunnen hun bloed opzuigen en doorgeven aan andere mensen.

Een groot deel van de geïnfecteerde personen komt daarom niet naar de poli: ze voelen niet genoeg redenen een dokter te zien en hebben vaak ook geen idee dat ze zika hebben. Het scala aan symptomen varieert enorm: de hoofdsymptomen waar we zika op dit moment aan herkennen in deze epidemie zijn lichaamspijnen, koorts, rode ogen en jeukende huiduitslag. "Als iemand vier van deze symptomen heeft, dan ben ik er bijna zeker van dat iemand zika heeft", zegt Bakker stellig. "Toch heb je soms ook mensen die hoesten of een snotneus hebben; symptomen die niet bekendstaan als hoofdsymptomen. En dus weet je nooit zeker of het door zika komt of door iets anders."

Overheidsfalen

Zwangere Vrouw

IN BRAZILIE IS de enorme stijging van microcefalie ontdekt omdat het land goede statistieken bijhoudt en een vrij goed epidemiologisch systeem heeft. Suriname heeft dat niet. "We doen geen onderzoek. Eigenlijk vind ik dat het grootste falen van het Surinaamse gezondheidszorgsysteem van de overheid." Volgens Bakker hebben we drie keer een 'enorme kans' gemist, omdat we door ziektebeelden in buurlanden wisten dat dengue zou komen, wisten dat chikungunya zou komen en van tevoren ook wisten dat zika zou komen. "Er is een droomkans voor de wetenschap in Suriname voorbijgegaan om niet alleen zika beter te leren kennen, maar ook onze bevolking beter te leren kennen en onze muskieten beter te leren kennen. Hoe ze zich gedragen en waar de transmissie het snelst is."

Volgens de arts zijn er hier in Suriname mensen die dat kunnen doen, en kunnen we ook altijd hulp in het buitenland krijgen via internationale instellingen als de Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (Paho). "Het feit dat deze epidemieën zich voordoen is natuurlijk niet aan de overheid te wijten. Je hebt een bevolking die de ziekte voor het eerst treft en daarmee totaal vatbaar is en waarvoor niemand weerstand heeft opgebouwd. Dus bij een epidemie is het onvermijdelijk dat die ook hier naartoe komt: je kunt dat niet stoppen. Maar wat je wel kan doen is de epidemie en de impact ervan terugdringen door precies te volgen waar het actief is en daartegen bepaalde maatregelen te nemen."

Dat dat bij Chikungunya niet is gebeurd en nu opnieuw is uitgebleven bij zika, vindt hij onvergeeflijk. De universiteit, het BOG en het ministerie van Volksgezondheid hadden wat Bakker betreft onderzoek moeten doen en na moeten gaan hoe zo'n epidemie zich verspreidt, welke factoren daarbij een rol spelen en welke personen daarbij het meest kwetsbaar zijn vanwege hun genetische aanleg. Als dat onderzoek gedaan was, dan waren we volgens Bakker bij een volgende epidemie beter equipped om de meest kwetsbare groepen te beschermen, zoals zwangere vrouwen en vrouwen met een zwangerschapswens.

'Het is niet sexy om te zeggen: we gaan voedsel op scholen reguleren, we gaan mensen anders opvoeden'

Had hij daar zelf als voormalig BOG-onderdirecteur niet voor kunnen zorgen? "Je zit in een ambtelijk, bureaucratisch, politiek systeem, waarin de politiek zich concentreert op zaken waar het volk zich mee bezighoudt", luidt Bakkers verweer. Zaken die zijns inziens vaak door de media worden bepaald. "Preventie is niet sexy. Het is niet sexy om te zeggen: we gaan voedsel op scholen reguleren, we gaan import van bepaalde vleeswaren stoppen of we gaan mensen anders opvoeden. Wat wel sexy is, is een openhartoperatie. Mensen willen dingen doen en direct resultaat zien. Zaken die pas over tien jaar effect hebben, leggen het daarbij af." Verder kampt het BOG met de welbekende problematiek: te weinig geld en te weinig mensen. Twintig jaar geleden al maakte Bakker een rapport op voor de minister waarin hij aangaf dat er bij BOG 33 wetenschappers nodig waren. Op dat ogenblik waren er maar zes en de situatie is niet wezenlijk veranderd.

"Ik heb mijn uiterste best gedaan", klinkt het verzuchtend. "Maar weet je wat het is? Je schrijft als ambtenaar je rapport. Dat gaat netjes naar hoger hand en dan is het afwachten. Ik heb de noodklok meerdere keren geluid, ik heb rapporten en brieven gestuurd. En anderen bij BOG hebben dit ook gedaan. Maar je bent met een klein groepje, en politieke druk ontstaat pas wanneer een massa in beweging komt." Persoonlijk valt het Bakker op dat het bij epidemieën als dengue, chikungunya en zika elke keer lijkt alsof Paramaribo-Noord het voortouw neemt met het hoogst aantal voorvallen. Nou is de vraag: ligt dat aan de muskietenpopulatie in dat gebied of aan de etnische samenstelling van de bevolking? Bakker vermoedt vanuit zijn eigen waarneming als huisarts, dat bepaalde bevolkingsgroepen er gevoeliger voor zijn dan andere bevolkingsgroepen.

"Van dengue weten we bijvoorbeeld dat Chinezen disproportioneel vertegenwoordigd waren onder hen die in het ziekenhuis belandden. Bij mensen van Afrikaanse afkomst verloopt het virus minder ernstig dan bij mensen van Hindostaanse afkomst. En ik vermoed dat dat ook bij zika en chikungunya het geval is." Bakker haast zich om te zeggen dat dit anekdotische ervaringen zijn die hij helaas niet als wetenschappelijk kan beschouwen. "Ik heb het idee dat zika zich verschillend manifesteert bij verschillende bevolkingsgroepen. Dat is gebaseerd op instinctieve gevoelens, onderbuikgevoelens en persoonlijke waarneming."

Zwanger

BIJ BAKKER OP de poli aan de Van Idsingastraat is onlangs een zwangere vrouw van twintig jaar verschenen, omdat ze een week daarvoor koorts had. Ze had over zika gelezen en maakte zich zorgen. De periode waarin ze getest kon worden was daarmee al voorbij; de test werkt namelijk alleen in de eerste drie dagen. Bakker opwerpend: "Wat is het beleid nu? Wat moet ik doen? Wat moet ik tegen deze jongedame zeggen? Is ze na de derde maand vrij van risico voor het krijgen van een kindje met een te kleine schedel of blijft het risico bij de vierde, vijfde, zesde maand nog bestaan? Ik heb als arts geen idee! Ik weet niet wat ik met zo iemand aanmoet, omdat er te weinig wetenschappelijke informatie is om je op te baseren."

Bakker vermoedt dat zika de eerste drie maanden de grootste impact zal hebben, omdat de baby in de eerste drie maanden gevormd wordt, daarna gaat het overwegend nog om groei. "Maar aangezien microcefalie een groeiprobleem is, kan het ook best zijn dat het nog in de vijfde, zesde, zevende maand schade aan kan richten." Opnieuw weet Bakker het antwoord niet. "Moet ze abortus plegen? Moet ze op hoop van zegen doorgaan?" Bij het Braziliaanse advies om voorlopig niet zwanger te raken, sluit Bakker zich volkomen aan. "Ik zou op dit moment beslist niet zwanger worden. Beslist niet! Het is de enige manier om jezelf en je toekomstige kind te beschermen tegen het risico van het oplopen van aandoeningen door zika. Ik zou daarmee wachten tot volgend jaar."

Aef

Daarmee is het zika-verhaal niet afgelopen, want we krijgen volgens hem nog meer rondes de komende jaren. Maar hoe meer mensen het hebben gehad, hoe moeilijker het wordt voor het virus om verder te bewegen. "De epidemie verandert dan in een endemische situatie waarin het onder de oppervlakte suddert, totdat er weer genoeg babies en kinderen bijgekomen zijn..."

Surinaamse cijfers rondom zika en de interpretatie hiervan

John Codrington, hoofd van het laboratorium van het AZP: - In de drie maanden oktober, november en december zijn in totaal 500 personen getest. 108 pakten vooralsnog positief uit. - In de eerste twee weken van januari zijn 300 personen getest. Daarvan zijn tot nu toe 60 mensen positief getest. - Het aantal zwangeren onder deze getesten is onbekend. "Het is van belang deze cijfers goed te interpreteren. In het bloed kan het zikavirus nog vijf tot zevendagen gevonden worden. Indien iemand te laat komt valt de test weliswaar negatief uit, maar dat hoeft niet te betekenen dat diegene geen zika gehad heeft. Artsen sturen mensen niet zomaar om zich te testen op zika. Dat betekent dat het cijfer van het aantal aanvragen meer zegt dan het aantal positief getesten. Daar werken ook alle inernationale organisaties mee: het aantal suspects, niet het aantal positief getesten. Verder zijn nog niet alle testen verwerkt, dus het aantal positief getesten moet nog verder 'gecorrigeerd' worden. Maar 1 op de 4 / 1 op de 5 mensen vertoont de duidelijke zikaklachten. Dat betekent dat het aantal aanvragen een indicatie geeft van de trend en dus de toename, maar niet zegt hoeveel mensen daadwerkelijk zika hebben. Het aantal aanvragen mag je daarom gerust met tien vermenigvuldigen, om een goed cijfer te krijgen voor de hele Surinaamse bevolking op dat moment (in de eerste helft van januari gaat het dan om 3.000 personen). Het aantal zwangeren is onbekend, omdat dat bij de aanvraag niet geregistreerd wordt. Maar als je je bedenkt dat er in Suriname per jaar 10.000 zwangeren zijn en weet dat er elke dag vrouwen zwanger worden en er ook elke dag mensen zika oplopen, dat er tussen de mensen met zika gegarandeerd zwangeren zitten. Verder raakt met een epidemie 30 procent van de bevolking besmet. Dat zal met zwangeren niet anders zijn en dus kun je met een rekensommetje inschatten dat nog deze maand (10.000 delen door 12 en daar 30 procent van) 250 zwangeren het zikavirus oplopen, afgezien van wat er deze maand aan zwangere suspects binnenkomt. Van iedereen die getest wordt op het zikavirus, gaat het materiaal naar het lab van het AZP. Op dit moment is het laboratorium ook druk doende met testen op basis van urine. Daaruit blijkt dat je het virus vanuit urine veel efficiënter kunt aantonen voor langere tijd. Die cijfers zijn nog niet naar buiten gekomen, maar daar houdt het laboratorium zich op dit moment ook mee bezig. Medici zijn helaas niet goed op de hoogte van deze geweldige testen", aldus Codrington op 14-12'16.-.

Dit artikel is verschenen in onze bijlage van 16 januari

Share on Facebook    

Gerelateerde Paramaribo Post artikelen