Registreren | Inloggen       Colofon
  •  
  • Home
  • COLUMN: Tetary Jindábád!

COLUMN: Tetary Jindábád!

17/03/2017 14:48

COLUMN: Tetary Jindábád!

Philomena Bijlhout  

Pim Fortuyn, een Nederlandse politieke leider die in 2002 is vermoord en voor wiens partij ik heb deelgenomen aan de Tweede Kamerverkiezingen in Nederland, sprak mij eens indringend toe. Er waren weer berichten in de media over Suriname, Desi Bouterse en de militie. Hij zei: “Als iemand jou ooit aanspreekt over je deelname aan de militie, moet je verwijzen naar het evacuatiedraaiboek dat kant-en-klaar lag op de ambassade in Frans Guyana.”

"Hoe bedoel je?" vroeg ik hem beduusd. Vermanend keek hij mij aan: "Ken je geschiedenis Philomena." Hij doelde op de blijvende politieke bemoeienis van Nederland in Suriname, ook voor en na 1980. Informatie die is opgeborgen in geheime archieven in Nederland.

Daar moest ik vorige week vrijdag aan denken tijdens de presentatie van historicus Bhagwanbali in Lalla Rookh, over het leven van Janey Tetary (spreek uit Jani Tétéri). Een Hindostaanse vrouw van 24 jaar die als contractarbeider naar ons land vertrok voor een beter bestaan. Bhagwanbali onderzocht de geheime archieven in Nederland en Engeland over Suriname, in de periode 1850-1900, nadat deze openbaar werden gemaakt. Ik was in shock toen ik de feiten omtrent Tetary hoorde.

Zij kwam op voor alles wat sociaal, maatschappelijk en juridisch onrechtvaardig was op de plantages. Al bij de overtocht uit India ontfermde ze zich over zieke mensen, mishandelingen en vergrijp op de boot. Na aankomst diende ze samen met anderen een klacht in, die ongeldig werd verklaard. Dit gedrag typeerde de vrouw, die ook later in verzet kwam tegen de mensonterende omstandigheden van alle contractarbeiders. Ongeacht hun etnische achtergrond. Martelingen, zweepslagen voor mannen en vrouwen, slechte huisvesting, barre werkomstandigheden en verkrachting van vrouwen. Onrechtmatige opsluiting van Chinese, Hindostaanse en creoolse contractarbeiders was normaal.

Er brak een opstand uit op plantage Zorg en Hoop in Commewijne, waar Janey Tetary tewerk was gesteld. Ze mobiliseerde en positioneerde strategisch alle vrouwen om met stokken, stenen en flessen te vechten tegen de gewapende machten. Op de andere plantages was ze bekend om haar verzet. Daarom gaf Barnet Lyon, de toenmalige procureur-generaal, bij een tweede aanval om de opstand neer te slaan, de opdracht aan een sluipschutter om Janey te executeren. Zij kreeg een kogel door haar achterhoofd. Een lijkschouwing werd uitgevoerd en schriftelijk vastgelegd. De verslagen zijn terug te vinden in de nu openbaar gemaakte geheime archieven.

'Ik ken mijn geschiedenis' , moet de creoolse man hebben gedacht toen hij vorig jaar naast het borstbeeld stond van Barnet Lyon, bij de oprit van ons presidentieel paleis. "Hee, yu saka saka!", zei hij tegen het beeld. Daarna tegen zijn vriend George, kunstenaar en Hindoestaan die naast hem stond: "Brada, ferfi en blaka gi mi!"

Nee, laten we het beeld behouden, precies zoals het is. Laten we een beeldentuin creëren waar alle beelden uit ons verre verleden bij elkaar staan om ons te herinneren waarom, wanneer en hoe wij hier samen kwamen...

Belangrijker is deze multi-etnische verbinding te verdiepen en te consolideren door nieuwe standbeelden te plaatsen in ons land. Van gezamenlijke helden en heldinnen zoals Janey Tetary. Wat mij betreft, onthullen wij volgend jaar op Internationale Vrouwendag haar borstbeeld op dezelfde plek waar nu Barnet Lyon staat. Zij verdient vermelding in onze geschiedenisboeken en een straatnaam, omdat zij heeft gestreden voor migranten, samengebracht in een nieuw vaderland. Janey Teteray is ons fundament.

Historicus Bhagwanbali zei het zo: "Wil je zelfrespect dan moet je eerst je basis respecteren, je voorouders." Janey maakte nooit onderscheid. Moslim, hindoe, man, vrouw, Chinees of creool. Ik vierde Paghwa in de Palmentuin, luisterde naar gezongen spreuken/ doha's in Hindi en mediteerde met zang en tablabegeleiding. Laten wij blijven waken voor verzuiling langs etnische lijnen en zeggen: "Tetary Jindábád! Leve Tetary, onze grote Surinaamse heldin."

dwtbijlhout@hotmail.com

Share on Facebook    

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina